Onder de Zwart-Wit-Blauwe vlag (2)

Hans Hermans 2009

Drie vlaggen waar de inwoners van Kelmis trots op zijn. In het midden natuurlijk de vlag van de (DG) Duitstalige Gemeenschap van België. Het is de jongste van de drie vlaggen, het decreet is van 1 oktober 1990. De negen bloemen staan voor de 'hoofdstad' Eupen en de plaatsen: Kelmis, Lontzen, Raeren, Amel, Büllingen, Burg-Reuland, Bütgenbach en Sankt Vith. De rode leeuw is het symbool van het oude graafschap Limburg.
Links de zwart-wit-blauwe vlag van het onverdeelde Moresnet. Waarschijnlijk is de vlag uit 1885, toen ook de illegale postzegels gedrukt werden.
Rechts de nationale vlag van Belgie uit 1830. Aanvankelijk waren de banen horizontaal, maar korte tijd later met verticale banen, omdat zo'n vlag een 'progressievere' uitstraling heeft (...)

[12 juni 2009]

as de tricolore het dundoek van een soeverein gebied of van een condominium?
“Ni-ni!” zegt men in Luik.
Het onverdeelde Moresnet was neutraal, noch tweeherig.
Het was een provisoire toestand, die 99 jaar duurde. Wie kwam er op het idee van de zwart-wit-blauwe vlag? Waarschijnlijk was dat dokter Molly, de bedrijfsarts van het zinkbedrijf ‘Société des mines et fonderies de zinc de la Vieille Montagne’. Hij was ook de man, die illegaal ‘Neutraal Moresneter’ postzegels en munten in omloop bracht. De directie van het bedrijf was er alles aan gelegen om uit commerciële en politieke overwegingen, het plaatsje een neutrale status te geven. Dat sorteert meer effect dan dwingende wetten van een tweeherig condominium. Maar uit het perspectief van het dictatoriale Duitse keizerrijk, was Moresnet ook geen condominium. In Wenen (1815) en Aken (1816) werden weliswaar uitvoerige aktes gemaakt, maar de Duitse Kroon weigerde pertinent het Tweeherige Charter te ratificeren. Pruisen beschouwde Moresnet als zijn eigendom en was zeer verbaasd, toen Nederland in 1819 een commissaris benoemde. De Pruisische commissaris was toen al drie jaar in dienst. Was hij het die er voor zorgde dat het gemeentehuis niet in het onverdeelde Moresnet, maar in Pruisisch Moresnet ingericht werd?

Een merkwaardige zaak, dat de handhaving van de Burgerlijke Stand uitsluitend in Duitse handen was en er van alle documenten een kopie naar Aken gestuurd moest worden. Terwijl Pruisen het gebied als een ‘vazalstaatje’ beschouwde, was het paradoxaal dat de Duitse Kroon haar burgers, die naar het onverdeelde Moresnet verhuisden pasporteerde. Het betekende voor die mensen dat zij stateloos werden. In dit licht is het ook vreemd, dat hier niet de Duitse of Nederlandse jurisdictie gold, maar er gebruik gemaakt werd van het Franse Straf- en Civielrecht uit 1814. De Pruisische politie  patrouilleerde in het onverdeelde gebied, maar de Duitsers gingen er niet mee akkoord dat ook Nederlandse, later Belgische politie, in ‘hun’ gebied kwamen. In 1825 schreef burgemeester De Lasaulx in een brief aan de Nederlandse commissaris, dat er weliswaar over een condominium gesproken wordt, maar dat de kinderen van Moresnet, noch Duits, noch Frans, noch Nederlands lezen of schrijven kunnen. Het zinkbedrijf maakte van dit machtsvacuüm gebruik, door er een school te bouwen voor de kinderen van hun werknemers, waar twee onderwijzers en twee nonnen les gaven. School- en leerplicht  bleven echter onbekende termen. Dat het onverdeelde gebied noch een neutrale status had, noch een condominium was, bleek ook op 27 juni 1915, toen de plaats door de Duitse Kroon geannexeerd werd. Bijna een eeuw lang, was het driehoekige perceel een provisionele curiositeit.

Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen

Hoe progressief is een verticale vlag?

Hans Hermans 2009